Ақша қалай пайда болған?

Ежелгі грек тарихшысы Геродот өз еңбектерінде алғашқы ақшаның Лидия мемлекетінде пайда болғанын жазған. Заманауи зерттеулер алғашқы ақшаның расымен ежелгі Лидия аумағында біздің дәуірімзге дейінгі 680-686 жж. жасалғанын дәлелдеген. Ардизе патшаның заманында жарық көрген ақша алтын мен күмістің қоспасы – электрумнен жасалған.

    Сонымен қатар ежелгі Қытай аумағында да біздің заманымызға дейінгі VII ғасырда ақша айналымы болған.

    Ал біздің заманымызға дейінгі V ғасырда парсы патшасы Дарий өз мемлекетінде болған бартерді жойып ресми түрде сауда-саттықта тек темірден құйылған ақша қолдануды қолға алған.

   Алайда бұл ақша түрлері ежелгі нарықтан Александр Македонский кезінде /б.з.д. IV ғ./. жасалған алтын ақша пайда болуынынң себебінен ығыстырылған. Олардың құны жасалған темір құнына тең болған. Алтын ақша шірімеген, бағалы болған, әрі сирек кездесетін металдан жасалған сондықтан да ол нарықта өз орнын ұзақ уақыт бойы сақтап қалды. Алтынан жасалған ақша XX ғасырға дейін әлемде қолданыста болды.

 

Ал қағаздан жасалған алғашқы ақша б. З. 806 жылы пайда болған. Оған дейін қолданыста болған қоладан жасалаған юаньдар ірі сауда – саттық үшін қолайсыз болған. Сондықтан император құны 10 000 юаньдық  қағаз ақша шығаруды ұйғарған. Алғашқы қағаз ақшаның көлемі қазіргі А4 қағазының көлеміндей болған. Онда император мөріндегі сурет, құстардың, өсімдіктердің суреті болған. Сонымен қатар арнайы қорғаныс белгілері де болған. Қағаз ақшаны қабылдаудан бас тартқан адам өлім жазасымен жазаланатын болған. 

 

XIII-XIV ғғ. Алғашқы қағаз ақша шығарған европалық мемлекет – Англия. Банкнот сөзі ағылшынның bank note –  сөзінен пайда болған.

 

Қазақстан аумағында болса алғашқы ақша ғұндар дәірінде пайда болған, бір бетінде пехлеви, екінші бетінде эфталит (түркі-руни) жазуы бар теңгелер б. З. V – VI ғғ. сауда айналымына кіргізілген. Қазақ халқын құраған негізгі тайпалар түркілер Ұлы Жібек жолына орналасқандықтан VI – VIII ғасырларда билеуші рулардың таңбасы қашалған, ру рәмізін бейнелеген теңгелер құя бастаған. Сырдарияның орта алабындаөмірсүргентайпалардың қола теңгелері, VI – VIIIғасырлардың 1-жартысына дейінгіаралықтақолданылған. БұлтеңгелердеАшидеәулетініңрәмізіболған арыстан бейнеленген. Мұндайтеңгелерді СуябТараз қалаларындағыарнаулышеберханалардақұйған. Соныменқатар Отырар маңындағықалаларда да түрлітеңгелержасалған.

Біздіңзаманымыздың 704 – 766 жылдары Таразда құйылып, айналымғаенгентеңгелердіңбетінде «Түргешқағантеңгесі» немесе «Түркініңкөкханыныңтеңгесі» дегенанықтамажазулар бар

Монғол жаугершілігініңалғашқыкезінде (1220 – 1250) Қазақжеріндежалпысаудақатынасықұлдырапкетті. Соныңсалдарынанақшақатынасы да тоқтады. Ақырымонғолбилеушілерінің бас пайдасыүшін, халықтанкупчурсалықжинап, хан қазынасынтолтыруүшін 1251 жылғы Құрылтай шешімімен алтын динарларшығарылабастады.

Әл. желіде бөлісу

Share to Facebook
Share to Google Plus
Share to MyWorld
Share to Odnoklassniki

ПІКІРЛЕР

WORDPRESS: 0
DISQUS: 0